Грамадзянін Калюнаў М.Б. звярнуўся ў Канстытуцыйны Суд з канстытуцыйнай скаргай аб праверцы канстытуцыйнасці параграфа 6 главы 29 «Вядзенне па справах, якія ўзнікаюць з адміністрацыйна-прававых адносін» і главы 33 «Вядзенне спраў у судзе нагляднай інстанцыі» Грамадзянскага працэсуальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь (далей – ГПК), які страціў сілу з 1 студзеня 2026 г.
На думку заяўніка, абскарджаныя ім нормы ГПК не адпавядаюць частцы першай артыкула 7 і частцы першай артыкула 60 Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь і парушаюць яго канстытуцыйнае права на судовую абарону, паколькі не дапускаюць абскарджанне ў судовым парадку рашэнняў і дзеянняў (бяздзейнасці) намесніка Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь па выніках разгляду нагляднай скаргі.
Канстытуцыйны Суд, прааналізаваўшы ўстаноўленае заканадаўчае рэгуляванне, прыйшоў да высновы, што палажэнні главы 33 ГПК, якія вызначаюць працэдуры звароту грамадзяніна з нагляднай скаргай на судовую пастанову і парадак яе разгляду, канкрэтызуючы палажэнні часткі першай артыкула 60, артыкула 112, часткі першай артыкула 1121, часткі трэцяй артыкула 115 Канстытуцыі, накіраваны на рэалізацыю канстытуцыйных правоў грамадзян, з’яўляюцца дадатковай працэсуальнай гарантыяй канстытуцыйнага права на судовую абарону пасля вычарпання сродкаў абароны ў судах ніжэйстаячых інстанцый і спрыяюць дасягненню канстытуцыйна значнага балансу прыватнаправавых і публічна-прававых інтарэсаў, у сувязі з чым не могуць расцэньвацца як парушаючыя канстытуцыйныя правы заяўніка, названыя ў скарзе.
У прынятым вызначэнні адзначана, што права на судовую абарону, гарантаванае артыкулам 60 Канстытуцыі, непарыўна звязана з магчымасцю выбару грамадзянамі пэўных формаў і спосабаў такой абароны выключна ў парадку і тэрміны, якія ўстанаўліваюцца законам. Пры гэтым павінны ўлічвацца асаблівасці канкрэтных праваадносін і прымененыя механізмы прававой абароны, адпаведныя прававой прыродзе дадзеных праваадносін.
Рэгламентуючы вядзенне па справах, якія ўзнікаюць з адміністрацыйна-прававых адносін, заканадаўца адмежаваў парадак і падставы судовага кантролю за законнасцю рашэнняў і дзеянняў (бяздзейнасці) суб’ектаў публічнай улады. Параграфам 6 главы 29 ГПК (артыкулы 353–358) урэгуляваны асаблівасці разгляду і дазволу скаргаў на рашэнні, дзеянні (бяздзейнасць) дзяржаўных органаў і іншых юрыдычных асоб, а таксама арганізацый, якія не з’яўляюцца юрыдычнымі асобамі, і службовых асоб, якія ўшчамляюць правы грамадзян, а ў выпадках, прадугледжаных актамі заканадаўства, – і правы юрыдычных асоб.
Канстытуцыйны Суд указаў, што абарона правоў і законных інтарэсаў боку ў грамадзянска-прававой спрэчцы рэалізуецца пры абскарджанні судовай пастановы. Абскарджанае заяўнікам прававое рэгуляванне на парадак ажыццяўлення вышэйстаячымі судамі судовага нагляду за законнасцю і абгрунтаванасцю судовых пастаноў не накіравана і не можа расцэньвацца як парушаючае канстытуцыйныя правы заяўніка ў паказаным ім аспекце.
Па выніках вывучэння прадстаўленых матэрыялаў ва ўзбуджэнні вядзення справы па канстытуцыйнай скарзе адмоўлена, паколькі яна не адпавядае ўмове дапушчальнасці, вызначанай падпунктам 1.1 пункта 1 артыкула 153 Закона Рэспублікі Беларусь «Аб канстытуцыйным судаводстве», а менавіта – прыкмет парушэння канстытуцыйных правоў і свабод заяўніка няма.